Niniejszy raport stanowi zapis wniosków z konsultacji podsumowujących dwie edycje Programu Ciepłe Mieszkanie.
Konsultacje przeprowadzone zostały w formie 15 wywiadów pogłębionych z urzędnikami odpowiedzialnymi za wdrażanie Programu oraz obsługę beneficjentów.
Wszyscy urzędnicy uczestniczący w konsultacjach zgodnie przyznali, że sama idea, która przyświeca Programowi Ciepłe Mieszkanie stanowi trafną odpowiedź na zapotrzebowanie społeczne. Podkreślano, że budownictwo wielorodzinne w zakresie wymiany źródeł ciepła i termomodernizacji jest silnie niedoinwestowane i wymaga znacznych nakładów finansowych. Wskazuje się, że choć sam Program wymaga kluczowych modyfikacji, a wręcz gruntownej reformy, jego kontynuacja jest niezbędna. Urzędnicy regularnie odbierają zapytania od mieszkańców budownictwa wielorodzinnego dotyczące dostępności środków na poprawę efektywności energetycznej.
O pilnej jednak potrzebie zmian najlepiej świadczą dotychczasowe, wysoce niesatysfakcjonujące efekty realizacji programu. Średnie wykonanie planów inwestycyjnych na poziomie zaledwie kilkunastu procent – gdzie w lokalach indywidualnych, nawet w dużych miastach, inwestycje liczy się w dziesiątkach, a nie w tysiącach, zaś w przypadku wspólnot są to przypadki jednostkowe – nie pozwala na osiągnięcie mierzalnego efektu ekologicznego. Co więcej, prace te zazwyczaj ograniczały się jedynie do ocieplenia przegród lub wymiany stolarki okiennej, a nie kluczowego celu Programu czyli eliminacji przestarzałych źródeł na paliwa stałe.
W raporcie przedstawiono główne czynniki, które wpłynęły na ten niekorzystny wynik, oraz zilustrowano bariery doświadczeniami konkretnych gmin. Sformułowano także kluczowe kierunki ewolucji programu, aby dostosować go do realnych potrzeb samorządów oraz zmieniających się warunków zewnętrznych, w tym przede wszystkim do braku możliwości dalszego dotowania źródeł gazowych.
Rekomendowane kierunki zmian:
- Uwzględnienie w szerszym stopniu budownictwa komunalnego poprzez włączenie w grono beneficjentów końcowych jednostek samorządu terytorialnego i zależnych podmiotów gminnych/miejskich zajmujących się zarządzaniem mieniem komunalnym lub stworzenie odrębnego instrumentu finansowego dedykowanego temu obszarowi,
w którym gminy pełnić będą rolę beneficjenta końcowego. - Uwzględnienie możliwości wnioskowania do Programu wspólnot do 20 lokali.
- Uwzględnienie możliwości wnioskowania do Programu niewielkich spółdzielni mieszkaniowych do 20 lokali.
- Wsparcie realizowanych przez gminy i podmioty gminne kompleksowych projektów wymiany źródeł uwzględniających prace planistyczne i dokumentację.
- Wsparcie gmin w finansowaniu bezpośrednich działań informacyjnych.
